Apakah Perbezaan Antara Pelarasan Kos Bahan Api Secara Automatik (AFA) Dengan Pelepasan Kos Tidak Berimbang (ICPT)?

Perbezaan utama antara Pelarasan Kos Bahan Api Secara Automatik (AFA) dan Imbalance Cost Pass-Through (ICPT) ialah kekerapan pelarasan. ICPT terdahulu disemak setiap enam bulan, manakala AFA diselaraskan setiap bulan supaya perubahan kos penjanaan dapat dicerminkan dengan lebih dekat kepada keadaan semasa.

AFA menggantikan ICPT mulai 1 Julai 2025 bagi tarif elektrik di Semenanjung Malaysia. Struktur tarif semasa berada di bawah Tempoh Kawal Selia Keempat atau RP4, dari 1 Julai 2025 hingga 31 Disember 2027.

Menurut TNB, perubahan daripada ICPT kepada AFA memberi tumpuan kepada pelarasan yang lebih kerap, penggunaan unjuran bahan api bulanan dan penerangan yang lebih jelas tentang faktor seperti harga bahan api serta kadar pertukaran mata wang asing.

Apakah perbezaan AFA dan ICPT secara ringkas?

Kedua-dua mekanisme berkaitan dengan pelarasan perubahan kos penjanaan. Perbezaan yang paling penting kepada pengguna ialah berapa kerap perubahan itu dinilai dan dicerminkan melalui pelarasan.

Apa itu ICPT?

ICPT (Pelepasan Kos Tidak Berimbang) merupakan mekanisme terdahulu yang digunakan untuk melaraskan perbezaan antara kos anggaran dalam tarif asal dengan kos sebenar penjanaan elektrik.

Dilaksanakan di bawah rangka kerja Kawal Selia Berasaskan Insentif (IBR), fungsi ICPT kini telah digantikan secara rasmi oleh mekanisme Pelarasan Kos Bahan Api Secara Automatik (AFA) bermula Julai 2025. 

Menurut Suruhanjaya Tenaga (ST), AFA kini mengambil alih peranan ICPT untuk menangani serta menguruskan sebarang perubahan kos berkaitan bahan api dan penjanaan elektrik secara lebih telus dan dinamik.

Apa itu AFA?

AFA ialah mekanisme pelarasan kos penjanaan yang dibuat setiap bulan.

Suruhanjaya Tenaga menerangkan bahawa AFA membolehkan Caj Penjanaan diselaraskan untuk mencerminkan perubahan dalam:

• harga bahan api;
• kos di bawah Power Purchase Agreements (PPA) dan Service Level Agreements (SLA);
• kos tenaga boleh baharu yang digantikan; dan
• kos penjanaan lain.

Jadi, walaupun namanya merujuk kepada bahan api, skop formal AFA lebih luas daripada perubahan harga bahan api sahaja.

Apa yang berubah apabila ICPT digantikan dengan AFA?

AFA memendekkan kitaran pelarasan daripada enam bulan kepada setiap bulan.

Dalam bahan hebahan TNB, tiga perubahan utama diketengahkan:

• pelarasan dibuat dengan lebih kerap;
• unjuran harga bahan api bulanan digunakan supaya kadar lebih responsif kepada perubahan kos; dan
• pengguna boleh memahami dengan lebih jelas kaitan perubahan bil dengan harga bahan api dan kadar pertukaran asing.

Ini bermakna perubahan kos tidak perlu menunggu satu kitaran enam bulan sebelum kadar pelarasan seterusnya ditentukan.

Namun, pelarasan bulanan tidak bermaksud kadar AFA semestinya berubah sedikit sahaja. Jika kos penjanaan berubah dengan ketara, kadar AFA juga boleh berubah dengan ketara. 

Bagaimana unjuran dan kos sebenar berfungsi di bawah AFA?

AFA menggunakan unjuran untuk menetapkan pelarasan bulanan, kemudian mengambil kira perbezaan apabila kos penjanaan sebenar diketahui.

TNB menerangkan bahawa kadar AFA bulanan dikira berdasarkan unjuran terkini harga bahan api global dan kadar pertukaran mata wang asing. Setelah kos penjanaan sebenar dimuktamadkan, sebarang perbezaan akan dicerminkan sebagai pelarasan dalam kadar AFA bagi bulan-bulan berikutnya.

Secara ringkas:

Unjuran kos → kadar AFA bulanan → kos sebenar dimuktamadkan → perbezaan dilaraskan kemudian

Kos sebenar boleh berbeza daripada unjuran jika berlaku keadaan luar jangka. TNB memberikan contoh seperti gangguan bekalan gas asli atau gangguan operasi loji janakuasa yang menyebabkan sistem perlu menggunakan bahan api alternatif dengan kos lebih tinggi.

Bahagian ini penting kerana AFA bukan kadar ‘masa nyata’. Lebih tepat untuk mengatakan bahawa AFA mencerminkan perubahan kos dengan lebih dekat kepada keadaan semasa, kemudian membuat pelarasan apabila kos sebenar diketahui.

Mengapa AFA menggunakan pelarasan bulanan?

Pelarasan bulanan mengurangkan jurang masa antara perubahan kos dengan kadar pelarasan yang dilihat pengguna.

Harga bahan api global dan kadar pertukaran mata wang asing boleh berubah dalam tempoh yang singkat. Di bawah ICPT, semakan dibuat dalam kitaran enam bulan. Di bawah AFA, perubahan tersebut dinilai setiap bulan.

Kesan praktikalnya ialah maklumat kos yang lebih terkini boleh digunakan lebih awal dalam penetapan kadar AFA.

Ini tidak menjamin bil akan kekal stabil. AFA masih mencerminkan turun naik kos penjanaan, jadi surcaj atau rebat boleh berubah apabila keadaan kos berubah.

Adakah AFA lebih telus daripada ICPT?

Menurut penerangan TNB, salah satu perubahan melalui AFA ialah pengguna boleh melihat faktor yang mempengaruhi pelarasan dengan lebih kerap dan lebih jelas.

Dalam struktur bil semasa, AFA dikenal pasti sebagai salah satu komponen Caj Penjanaan. TNB menerangkan bahawa bil kini membezakan Caj Tenaga, AFA, Caj Kapasiti, Caj Rangkaian dan Caj Peruncitan.

Bagi AFA, pengguna boleh mengaitkan perubahan kadar dengan maklumat seperti harga bahan api, kadar pertukaran asing serta pelarasan kos penjanaan sebenar.

‘Lebih telus’ dalam konteks ini tidak bermaksud bil akan menjadi lebih rendah. Ia merujuk kepada cara pelarasan kos diterangkan dan dipaparkan kepada pengguna.

Siapa menentukan kadar AFA?

AFA beroperasi dalam rangka kerja kawal selia dan bukan kadar yang ditetapkan tanpa pengawasan.

Single Buyer menyediakan maklumat terperinci mengenai faktor dan kos penjanaan yang mempengaruhi AFA. 

Suruhanjaya Tenaga ialah badan kawal selia bagi rangka kerja IBR di Semenanjung Malaysia, manakala AFA ditetapkan sebagai sebahagian daripada mekanisme untuk menangani kos bahan api dan kos khusus penjanaan di bawah RP4.

Jadi, istilah ‘automatik’ merujuk kepada proses pelarasan berkala mengikut mekanisme dan rangka kerja yang ditetapkan. Ia tidak bermaksud kadar AFA bergerak tanpa proses kawal selia.

Adakah AFA bermaksud bil akan berubah setiap bulan?

Tidak semestinya. Kadar AFA boleh berubah setiap bulan, tetapi kesannya pada bil bergantung pada penggunaan dan sama ada pelanggan tertakluk kepada AFA.

AFA juga boleh menjadi surcaj atau rebat.

Di bawah aturan semasa, pelanggan Domestik dengan penggunaan 800 kWj dan ke bawah sebulan dikecualikan daripada AFA.

Jadi, perubahan kadar AFA bulanan tidak memberi kesan langsung kepada semua pelanggan Domestik.

Apa maksud perubahan daripada ICPT kepada AFA kepada pengguna?

Bagi pengguna, perubahan paling praktikal ialah kadar pelarasan kos penjanaan kini dikemas kini dalam kitaran bulanan.

Ini memberi pengguna akses kepada maklumat yang lebih terkini mengenai arah pelarasan kos. TNB turut menyediakan maklumat kadar dan unjuran AFA untuk membantu pelanggan memahami kemungkinan perubahan serta merancang penggunaan dan bajet.

Unjuran tersebut perlu dibezakan daripada kadar muktamad. TNB menyatakan bahawa ramalan AFA merupakan anggaran, manakala perbezaan selepas kos sebenar diketahui boleh dimasukkan ke dalam pelarasan bulan berikutnya.

Bagi pengguna, kadar AFA ialah faktor yang berada di luar kawalan langsung. Jumlah elektrik yang digunakan pula masih boleh diurus melalui amalan penggunaan tenaga yang lebih cekap.

AFA atau ICPT: Mana satu digunakan sekarang?

AFA ialah mekanisme semasa. ICPT ialah mekanisme terdahulu yang digantikan mulai 1 Julai 2025.

Suruhanjaya Tenaga menyatakan bahawa AFA dilaksanakan berkuat kuasa Julai 2025 untuk menggantikan ICPT bagi menangani kos sebenar berkaitan bahan api dan kos khusus penjanaan lain, seperti bayaran kapasiti Stesen Janakuasa Bebas (IPP), kos operasi dan penyelenggaraan, serta kesan kadar tukaran wang asing.

Oleh itu, pengguna yang mahu memahami perubahan pelarasan kos dalam bil semasa perlu merujuk kepada AFA, bukan kadar ICPT terdahulu.

Di mana boleh semak maklumat rasmi tentang AFA dan ICPT?

Untuk maklumat rasmi dan terkini, rujuk tiga sumber utama berikut:

TNB / myTNB — penerangan untuk pengguna mengenai AFA, struktur tarif dan bil elektrik.

Suruhanjaya Tenaga (ST) — rangka kerja IBR, RP4 serta skop rasmi mekanisme AFA.

Single Buyer — maklumat mengenai AFA, harga bahan api dan faktor yang mempengaruhi kos penjanaan.

Soalan Lazim

Adakah AFA sama dengan ICPT?

Tidak. Kedua-duanya berkaitan dengan pelarasan kos penjanaan, tetapi ICPT disemak setiap enam bulan manakala AFA diselaraskan setiap bulan.

Bila AFA menggantikan ICPT?

AFA menggantikan ICPT mulai 1 Julai 2025 bagi Semenanjung Malaysia.

Kenapa AFA dibuat setiap bulan?

Pelarasan bulanan membolehkan perubahan harga bahan api, kadar pertukaran asing dan kos penjanaan berkaitan dinilai lebih dekat kepada keadaan semasa.

Adakah AFA hanya mengambil kira harga bahan api?

Tidak. Dalam penerangan mudah kepada pengguna, harga bahan api dan kadar pertukaran ialah faktor utama. Dalam rangka kerja rasmi ST, AFA turut merangkumi kos PPA/SLA, kos terselaras Tenaga Boleh Baharu dan kos penjanaan lain.

Adakah AFA sentiasa menaikkan bil?

Tidak. AFA boleh berbentuk surcaj atau rebat bergantung pada pelarasan kos yang berkenaan.

Adakah semua pelanggan domestik dikenakan AFA?

Tidak. Pelanggan domestik dengan penggunaan 800 kWj dan ke bawah sebulan dikecualikan daripada AFA di bawah struktur semasa.

Apakah perbezaan paling mudah antara AFA dan ICPT?

ICPT = semakan enam bulan. AFA = pelarasan bulanan.

Perubahan kepada kitaran bulanan membolehkan perubahan kos penjanaan dinilai dengan lebih kerap dan dicerminkan dengan lebih dekat kepada keadaan semasa.

Nota: Maklumat mengenai AFA, pengecualian, dan struktur tarif dalam artikel ini disemak pada September 2026. Mekanisme dan syarat boleh berubah mengikut keputusan kawal selia semasa.

Artikel ini ditaja oleh Tenaga Nasional Berhad.